2. Karabağ Savaşı’nın üzerinden 6 yıl geçti
2. Karabağ Savaşı’nın başlamasının üzerinden 6 yıl geçti. Azerbaycan, 44 gün süren savaşın ardından işgal altındaki topraklarını geri aldı.
Azerbaycan’ın Karabağ ve çevresindeki işgal altındaki toprakları geri almak amacıyla 27 Eylül 2020’de başlattığı 2. Karabağ Savaşı’nın üzerinden 6 yıl geçti. Ermenistan ordusunun sivil yerleşimlere ve Azerbaycan mevzilerine yönelik saldırılarının ardından başlayan çatışmalar, 44 gün sonra Azerbaycan’ın zaferiyle sona erdi.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in “Demir Yumruk” olarak nitelendirdiği operasyon, Azerbaycan kamuoyunda kısa sürede “Vatan Savaşı” adıyla anılmaya başladı. Böylece yaklaşık 30 yıl boyunca topraklarından ayrı kalan yüz binlerce Azerbaycanlının dönüş umudu yeniden güçlendi.
Operasyon öncesinde Karabağ sorununun çözümü için yıllarca diplomatik girişimlerde bulunulmuştu. Rusya, ABD ve Fransa’nın eş başkanlığını yürüttüğü Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Minsk Grubu da 28 yıllık çalışmasına rağmen kalıcı bir sonuç ortaya koyamadı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin işgalin sona erdirilmesini isteyen kararları da uygulanmadı.
Ermenistan’ın 1990’lı yılların başında Karabağ ile çevresindeki 7 ili işgal etmesi sonucunda yaklaşık 1 milyon Azerbaycanlı evlerinden ayrılmak zorunda kaldı. 2018’de iktidara gelen Nikol Paşinyan döneminde yapılan bazı açıklamalar ve dönemin Savunma Bakanı Davit Tonoyan’ın “yeni topraklar için yeni savaş” sözleri, Bakü ile Erivan arasındaki gerilimi daha da artırdı.
12 Temmuz 2020’de Tovuz bölgesindeki stratejik mevzilere düzenlenen saldırı da tansiyonun yükseldiği gelişmelerden biri oldu. Azerbaycan ordusu saldırıyı püskürtürken Tümgeneral Polat Heşimov çatışmalarda şehit düştü. Heşimov’un şehadeti, Azerbaycan’da geniş katılımlı gösterilere yol açtı ve işgal altındaki bölgelerin kurtarılması yönündeki toplumsal kararlılığı güçlendirdi. Bu süreçte Azerbaycan ile Türkiye, ağustos ve eylül aylarında ortak askeri tatbikatlar düzenledi.
Ermenistan ordusu 27 Eylül 2020 sabahı saat 06.00 civarında cephe hattı boyunca geniş çaplı saldırı başlattı. Ağır silahlarla düzenlenen saldırılarda sivil yerleşim yerleri ve Azerbaycan mevzileri hedef alınırken can kayıpları yaşandı ve altyapı zarar gördü. Bunun üzerine Aliyev’in talimatıyla Azerbaycan ordusu karşı operasyon başlattı; ilk gün 6 köy ile bazı stratejik tepeler kontrol altına alındı.
44 gün süren 2. Karabağ Savaşı, 10 Kasım 2020’de imzalanan üçlü bildiriyle sona erdi. Ermenistan yenilgiyi kabul ederken Azerbaycan 5 şehir, 4 kasaba ve 286 köyü geri aldı. Anlaşma kapsamında Ermenistan güçleri Kelbecer, Laçın ve Ağdam’dan da çekildi.
Savaşta 2 bin 908 Azerbaycanlı asker şehit oldu. Cumhurbaşkanı Aliyev, 27 Eylül’ü Şehitleri Anma Günü ilan etti. Bu tarih, Azerbaycan’da hem savaşın başlangıcını hem de ülkenin bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü için verilen mücadeledeki fedakarlıkları simgeleyen bir gün haline geldi.
Savaş sonrasında Ermenistan’ın Karabağ’daki yasa dışı silahlı unsurlara desteğini sürdürdüğü ve bölgeye mayın ile mühimmat sevkiyatı yaptığı belirtildi. Azerbaycan, bu gelişmelerin ardından 23 Nisan 2023’te Laçın Koridoru üzerinde sınır kontrol noktası kurdu.
19 Eylül 2023’te mayın patlaması sonucu 4’ü polis 6 Azerbaycanlının hayatını kaybetmesi üzerine Bakü yönetimi antiterör operasyonu başlattı. 24 saatten kısa sürede yasa dışı silahlı gruplar silah bırakırken, bölgedeki sözde yönetim kendini feshetti. Hankendi, Hocalı, Hocavend ve Ağdere’nin kontrolü Azerbaycan’a geçti; böylece ülke, toprak bütünlüğü ve egemenliğini yeniden tamamen sağladığını açıkladı.
Azerbaycan, operasyonların ardından Ermenistan’a kalıcı barış önerisinde bulundu. İki ülkenin dışişleri bakanlıkları arasında yürütülen görüşmelerde barış anlaşmasının metni üzerinde mutabakata varıldı. Söz konusu metin, 8 Ağustos 2025’te ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde Washington’da düzenlenen üçlü zirvede paraflandı.
