Tütün salgını için yeni kanun değil, doğru plan gerekli
Sağlığa Evet Derneği, tütün salgınıyla mücadelede yeni bir yasadan çok mevcut kuralların uygulanması, eşitlik ve kapsamlı bir plan gerektiğini açıkladı.
Sağlığa Evet Derneği, bu ay Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine gelmesi beklenen yeni tütün yasası tartışmaları ve yeni nesil nikotin ürünlerinin oluşturduğu risklere ilişkin İstanbul’da basın toplantısı düzenledi. Dernek yöneticileri, tütün salgınıyla mücadelede yeni bir kanun çıkarmaktan önce mevcut hükümlerin etkili biçimde uygulanması gerektiğini vurguladı.
Dernek Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı, çocukların nikotin ürünleriyle bağımlılığa sürüklenmemesi için hızlı ve kararlı adımlar atılması çağrısında bulundu. Dağlı, Türkiye’de tütün kontrolüne ilişkin mevcut mevzuatın yeterli olduğunu, asıl ihtiyacın uygulamanın güçlendirilmesi olduğunu belirterek yeni nesil ürünlerin çocukları hedef alan bir pazar genişletme aracı haline gelmemesi gerektiğini söyledi.
Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Osman Elbek ise Dünya Sağlık Örgütü’nün MPOWER yaklaşımının tütün kullanımını izleme, toplumu dumandan koruma, bırakma desteği sağlama, riskler konusunda uyarma, reklam ve sponsorluğu sınırlama ile vergilendirmeyi artırma başlıklarından oluştuğunu aktardı. Türkiye’nin 2008’de Ulusal Tütün Kontrol Programı’nı oluşturduğunu ve 2013’te altı bileşenin tamamını uygulayan ilk ülke olduğunu belirten Elbek, buna rağmen tütün kullanım oranlarının zaman içinde yükseldiğine dikkat çekti.
31 ülkeyi kapsayan araştırmanın bulgularını paylaşan Elbek, MPOWER politikalarının etkisinin gecikmeli ortaya çıkabildiğini ifade etti. Yüksek işsizlik ve gelir eşitsizliğinin tütün kullanımının yaygınlığı ve artışıyla güçlü biçimde ilişkili olduğunu belirten Elbek, cinsiyet eşitliği ile demokratik standartların güçlenmesinin ise tütün kontrolünü desteklediğini söyledi. Elbek’e göre etkili bir mücadele için tütün politikalarının yanı sıra ekonomik eşitliği, cinsiyet eşitliğini ve demokratik hakları güçlendiren adımlar da atılmalı.
Dernek Yönetim Kurulu Üyesi Tanzer Gezer, nikotin endüstrisinin ürünlerini “yenilik”, “teknoloji” ve “zarar azaltımı” söylemleriyle pazarladığını, ancak “daha az zararlı” ifadesinin ürünlerin zararsız olduğu anlamına gelmediğini kaydetti. Gezer, dijital platformlar, renkli videolar ve influencer iş birlikleri aracılığıyla özellikle gençlerin hedeflendiğini savundu.
Gezer’in aktardığı, Şubat-Nisan 2026 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi hastanelerinin pediatri polikliniklerine başvuran 10-19 yaş grubundaki 488 adölesanı kapsayan kesitsel çalışmaya göre katılımcıların yüzde 21,9’u en az bir kez, yüzde 12,5’i ise son 30 gün içinde elektronik sigara kullandı. Yaş ilerledikçe elektronik sigaranın fiziksel açıdan zararsız olduğu ve sosyal kabul sağladığı yönündeki inancın arttığı belirtildi.
Kaçak piyasaya da değinen Gezer, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü verilerine göre 2025’in ilk 10 ayında 8 milyon 584 binin üzerinde kaçak elektronik sigara ele geçirildiğini bildirdi. Yeni nesil ürünlerin üretim ve ithalatına izin verilmemesi, satış ve dağıtımın açık biçimde yasaklanması, kullanım alanlarının sınırlandırılması ve yolcu beraberinde ülkeye giriş istisnasının kaldırılması çağrısında bulundu.
Dernek üyesi Efza Evrengil, kamuoyunda gündeme gelen 2040 yılında tütün ürünlerinin üretim ve ticaretinin yasaklanması ile belirli bir tarihten sonra doğanlara sigara satılmaması önerilerinin kapsamlı bir planla desteklenmediği sürece sonuç vermeyeceğini söyledi. Evrengil, bazı ülkelerin tüketimi belirli bir tarihte yüzde 5’in altına indirmeyi hedeflediğini, bunun tüm üretim ve ticareti yasaklamaktan farklı olduğunu ifade etti.
Türkiye’de 4207 sayılı Tütün Kontrolü Kanunu’nun yeterince uygulanmadığını belirten Evrengil, sigara satışlarının son 12 yılda her yıl yaklaşık yüzde 5 artarak 2025’te 160 milyar adede ulaştığını söyledi. Sağlık Bakanlığı’nın 2023 verilerine göre tütün kullanım oranlarının erkeklerde yüzde 46,1, kadınlarda yüzde 23,6 ve genel toplamda yüzde 34,8 olduğunu aktaran Evrengil, yeni tütün ve nikotin ürünlerinin piyasaya sürülmesinin bağımlılıkla mücadeleyi daha da zorlaştıracağını dile getirdi.
Evrengil ayrıca slim ve ultra slim sigaraların yanıltıcı pazarlama söylemleriyle sunulduğunu savunarak bu ürünlerin yanı sıra sigara filtrelerinin de yasaklanması çağrısında bulundu. Dernek temsilcileri, tütün salgını için yalnızca yeni bir yasa değil; üretimden satışa, dağıtımdan dijital pazarlamaya kadar tüm süreci kapsayan uygulanabilir bir plan gerektiğini belirtti.
