Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme operasyonu bitti mi?
Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme operasyonu dört ay sürdü. ABD tehdidin giderildiğini açıklasa da yeni mayın ve saldırı riski devam ediyor.
ABD Donanması, Hürmüz Boğazı’nda kritik ticaret güzergâhını tehdit eden mayınları etkisiz hale getirmek için dört ay süren gizli bir operasyon yürüttü. Çalışmaların büyük bölümü gece gerçekleştirildi; dalgıçların yanı sıra robot tekneler ve özel su altı araçlarından yararlanıldı. Operasyon, ABD ve İsrail’in şubat ayında İran’a yönelik saldırılarının ardından ağır yük taşıyan gemilerin geçişini zorlaştıran mayın riskini ortadan kaldırmayı amaçladı.
İran, çatışmaların başlamasından sonra uluslararası sulara ve Umman karasularına mayın döşediğini açıklamıştı. Uluslararası Denizcilik Örgütü de haziran ayında kritik deniz yollarına yaklaşık 80 mayın yerleştirildiğini bildirdi.
Washington tehdidin giderildiğini açıkladı
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın uluslararası sularındaki tüm mayınların kaldırıldığını ya da etkisizleştirildiğini duyurdu. ABD ordusu da bu açıklamayı doğruladı. Bununla birlikte denizcilik sektöründeki bazı temsilciler, boğazın tamamının güvenli hale geldiği konusunda aynı ölçüde kesin konuşmuyor. Güvenlik değerlendirmelerinin özellikle gemilerin ABD tarafından yönlendirildiği, Umman kıyılarına yakın güney kesimi için daha olumlu olduğu belirtiliyor.
Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme çalışmaları, küçük gruplar halinde hareket eden şişme botlarla yürütüldü. Robot tekneler ve çekili sonar sistemleri, deniz tabanındaki cisimlerin yüksek çözünürlüklü görüntülerinin alınmasına yardımcı oldu. Mayın olduğu değerlendirilen hedeflerin imhasında ise dalgıçlar patlayıcı düzenekleri doğrudan mayınların üzerine yerleştirdi. Operasyonda SeaFox ile ABD üretimi AN/ASQ-235 Archerfish gibi robotik su altı araçlarının da kullanılmış olabileceği aktarıldı.
Temizleme ekipleri yüksek risk altında çalıştı
Operasyonla doğrudan bağlantılı bir ABD kaybı bildirilmedi. Ancak uzmanlar, mayın arama ekiplerinin yavaş hareket eden ve sınırlı savunma kapasitesine sahip tekneler kullanması nedeniyle ciddi tehlikelerle karşı karşıya kaldığını belirtiyor. Helikopterlerin devreye sokulması da ekiplerin olası hava saldırılarına açık hale gelmesi riskini beraberinde getiriyor.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, mayınların yerini İran dışında kimsenin bilmediğini söyledi. ABD Donanması’na bağlı Ortak Denizcilik Bilgi Merkezi ise Trump’ın açıklamasının yapıldığı gün, sürüklenen veya henüz haritalandırılmamış mayınların risk oluşturmaya devam ettiğini bildirdi.
İran medyasında son bir hafta içinde en az iki tankerin mayına çarptığı ileri sürüldü. Ancak denizcilik makamları, çatışmalar sırasında herhangi bir mayın saldırısını doğrulamadı. Uydu görüntülerinde de bu iddiaları açık biçimde destekleyen bir bulguya rastlanmadı.
Yeni mayın döşenmesini önleme çabası
ABD ordusu 30 Ağustos’ta, Hürmüz Boğazı’na deniz mayını fırlatmaya hazırlandığı belirtilen İran roket rampalarını hedef aldı. Yaklaşık 50 kilogram ağırlığındaki roketle fırlatılan mayınların derin sularda etkisiz kalmasının beklendiği belirtildi. Washington, yeni mayın döşenmesini engellemeye çalışacağını açıklarken Trump, bu faaliyette bulunacak gemi veya teknelerin derhal ve sistematik şekilde imha edileceğini söyledi.
Trump’ın mayınların temizlendiğini açıklamasının ardından izleyen hafta petrol fiyatları yaklaşık yüzde 5 geriledi. Ancak saldırıların yeniden başlamasıyla fiyatlar önceki kayıplarını fazlasıyla telafi etti. Fiyat hareketleri, Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik belirsizliğinin enerji piyasaları üzerindeki etkisini koruduğunu gösterdi.
Ticari seyrüsefer için riskler sürüyor
Armatörler açısından gemileri yeniden Hürmüz Boğazı’ndan geçirmek için yalnızca mayınların temizlenmesi yeterli görülmüyor. Ticari gemilerin ayrıca füze ve insansız hava aracı saldırılarına karşı güvende olduğuna ikna olması gerekiyor. Deniz güvenliği danışmanları, şu anda yaklaşık her 30 gemiden birinin füze veya drone saldırısına maruz kaldığını belirtiyor.
Gemiler, İran’ın yeni oluşturduğu Basra Körfezi Boğazı Otoritesi’nden geçiş izni almak ile ABD’nin mayınlardan arındırıldığını açıkladığı Umman kıyılarına yakın rotayı kullanmak arasında seçim yapıyor. Bu nedenle ABD’nin dört ay süren Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme operasyonuna rağmen ticari deniz taşımacılığının tamamen normale dönmesi için deniz tabanındaki tehdidin giderilmesi tek başına yeterli görünmüyor.
