Sınır Kapılarındaki Sorunlar İhracatı Tehdit Ediyor

Türkiye’nin sınır kapılarındaki geçiş sorunları, ihracatı olumsuz etkiliyor. Uzayan bekleme süreleri ve altyapı sorunları dikkat çekiyor.

Aysel YÜCEL

Türkiye’nin Avrupa ve çevresindeki kara sınır kapılarında yaşanan geçiş sorunları giderek derinleşiyor. Bulgaristan’ın Kapitan Andreevo Sınır Kapısı’ndaki yenileme çalışmaları, Kapıkule’nin çıkış kapasitesini önemli ölçüde azaltarak, TIR’ların alternatif kapılara yönelmesine yol açtı. Bu durum, Hamzabeyli’de TIR kuyruklarının 20 kilometreyi aşmasına neden oldu. Doğu sınır kapılarında da benzer geçiş sorunları yaşanıyor.

Küresel ticaretteki talep daralması ve maliyet baskılarıyla mücadele eden Türk ihracatçısı, şimdi de sınır kapılarındaki karmaşık lojistik darboğazıyla karşı karşıya. Avrupa’ya açılan batı kapılarından Orta Doğu’ya uzanan doğu sınırlarına kadar birçok noktada geçiş süreleri uzarken, bazı güzergahlarda TIR’lar günlerce beklemek zorunda kalıyor. Kapıkule ve Hamzabeyli’deki yoğunluk, ihracat sevkiyatlarını aksatmakla kalmayıp, dönüş yüklerini de kaçırmalarına neden oluyor. Lojistikteki tıkanıklığın yanı sıra, Macaristan transit geçiş belgelerindeki kota sorunu da ihracatçının risklerini artırıyor.

Uluslararası karayolu taşımacılığında en büyük sorunlardan biri olan Kapıkule’de, Bulgaristan’a ait Kapitan Andreevo Sınır Kapısı’ndaki peron genişletme çalışmaları, geçiş kapasitesini yarı yarıya düşürdü. Normal dönemlerde 1.500’e yaklaşan günlük TIR geçiş sayısı önemli ölçüde azalmışken, Hamzabeyli’de kuyruklar geçen hafta sonu 20 kilometreyi geçti.

Sektör temsilcileri, yılın son çeyreğinin Türk ihracatçısı açısından sipariş teslimatları ve sevkiyatların arttığı bir dönem olduğunu belirtirken, sınırdaki altyapı sorunlarının büyük bir tehdit oluşturduğunu vurguluyor.

500 Metrelik Mesafe 70 Saate Uzuyor

Bulgaristan’a geçmek isteyen TIR’ların, iki sınır kapısı arasındaki yaklaşık 500 metrelik mesafeyi aşmak için neredeyse 70 saat beklediği bildiriliyor. Sınır kapılarındaki krizin, ihracatçılara ve lojistik sektörüne ağır bir fatura çıkardığını belirten Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) Yönetim Kurulu Başkanı Bilgehan Engin, bekleme sürelerinin operasyonel dengeleri tamamen bozduğunu ifade etti. Engin, Bulgaristan tarafındaki altyapı çalışmalarının ne zaman tamamlanacağının belirsiz olduğunu, sürecin aylarca sürebileceğini kaydetti.

İthalat da Etkileniyor

Sınır kapılarında üç güne yaklaşan beklemeler, araç arzını azaltırken, ithalat sevkiyatlarını da aksatmaya başladı. İhracat yüküyle yola çıkan araçlar, sınırı zamanında geçemedikleri için Avrupa’daki fabrika ve depolardan alacakları dönüş yüklerini kaçırıyor. Dönüşlerin gecikmesi, Türkiye’de ürününü paketlemiş ve sevkiyat bekleyen sanayiciler için ciddi bir araç tedarik sorunu yaratıyor. Yetkililer, bu durumun araç bulma sıkıntısı ve maliyet artışına yol açabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) yetkilileri, sorunun yalnızca batı sınır kapılarıyla sınırlı olmadığını, İran’a çıkış kapısı Gürbulak, Azerbaycan’a açılan Dilucu ve Suriye’ye geçiş noktası Cilvegözü’nde de geçiş sorunları yaşandığını belirtiyor.

Macaristan Transit Belgelerinde Kota Alarmı

Fiziki sınır tıkanıklıklarına, Türk uluslararası karayolu filosunun kronik sorunlarından biri olan Avrupa geçiş belgeleri krizi de eklendi. Orta ve Batı Avrupa’ya açılan en kritik transit güzergahlardan biri olan Macaristan kotasında tehlike çanları çalıyor. Nakliyeciler, Türkiye’ye tahsis edilen yıllık 145 bin adetlik Macaristan transit geçiş belgesinin hızla tükendiğini ve mevcut stokun en geç ekim ayı ortasında tamamen bitebileceğini belirtiyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın Macar muhatapları nezdinde ek geçiş belgesi talebiyle girişimlerde bulunduğunu hatırlatan sektör yetkilileri, resmi onayların zamanında çıkmaması halinde Türk filosunun Avrupa’ya çıkışında ciddi sorunlar yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.

Sınırda Bekleyen Araçlar Değil, Türkiye’nin Sermayesi

Krizin doğu cephesindeki Gürbulak-Bazergan hattı da batı kapılarını aratmayan bir tablo sergiliyor. İran üzerinden Orta Asya ve Kafkasya’ya uzanan hatta yaşanan tıkanıklığı değerlendiren UND Yönetim Kurulu Başkanı Şerafettin Aras, sınırlardaki kuyrukların yalnızca lojistik bir aksaklık olmadığını, doğrudan makroekonomik kayıplara yol açtığını ifade etti. Aras, sorunun milli servet boyutuna ulaştığını vurgulayarak, “Burada yalnızca dorseler, çekiciler beklemiyor. Türkiye’nin ihracat sermayesi, sanayicimizin emeği ve dış ticaret hacmimiz bekliyor. Binlerce özmal aracımızın günlerce, haftalarca sınır boylarında kontak kapatması, Türkiye’nin üretim ve rekabet kabiliyetini baltalayan bir krizdir. Şoförlerimizin insani olmayan koşullarda günlerce direksiyon başında beklemesi kabul edilemez.” dedi. İhracatçıların, alın teriyle ürettiği malın müşteriye ne zaman ulaşacağını bilemediği bir belirsizlik ortamında kalmaması gerektiğini belirten Aras, UND’nin girişimleri sonucunda Gürbulak’ta yüzde 30’luk kapasite artışı sağlandığını ifade etti. Ancak sınırda hâlâ 5 bini aşkın araçlık bir yığılma bulunduğuna dikkat çeken Aras, “Bir başarıdan söz edemeyiz. Amacımız günübirlik sıçramalar değil, öngörülebilir, sürdürülebilir ve Türkiye’nin ihracat büyümesine yanıt veren kesintisiz bir gümrük akışıdır.” şeklinde konuştu.