Teşvikli Yatırımlarda Düşüş Devam Ediyor
Teşvikli yatırımlarda 2025 yılında önemli bir düşüş yaşandı. Yatırım tutarı ve belge sayısında kayda değer azalmalar görüldü.
HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
2025 yılı itibarıyla Türkiye’de teşvik sistemi önemli değişiklikler geçirdi. Bu değişikliklerin ardından teşvik belgeli yatırımlar, hem sayı hem de tutar bakımından belirgin bir düşüş yaşadı. Toplam yatırım miktarı, geçen yıla göre %21.39 oranında azalarak 1 trilyon 275 milyar liradan 1 trilyon 2 milyar liraya geriledi. Düzenlenen teşvik belgesi sayısı ise %44.4 oranında bir azalma ile 4 bin 786’ya düştü. Yeni sistemde yerel kalkınma programı teşvikleri için başvurular alınmaya başlansa da henüz belge düzenlenmedi. İlk başvurular sonuçlanmadan, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, illere göre yapılacak yatırımlara ilişkin listeyi güncelleyerek yeni bir ilana çıkmış durumda. Teknolojik yatırımlara dair de henüz bir belge verilmedi.
Teşvik mekanizmasının temelini oluşturan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar’da yapılan köklü değişiklikler, yatırımcıların temkinli davranmasına yol açtı. Yeni teşvik sistemi, Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Sektörel Teşvik Sistemi ve Bölgesel Teşvikler olmak üzere üç ana başlık altında düzenlenmiş durumda. Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi çerçevesinde, Teknoloji Hamlesi, Yerel Kalkınma Hamlesi ve Stratejik Hamle gibi üç farklı programda teşvikler sunulacak. Ancak, Yerel Kalkınma ve Stratejik Hamle programları için başvurular alınmasına rağmen henüz belge verilmiş değil.
Teşvik belgeleriyle gerçekleştirilen yatırımların toplam tutarı, 2025 yılında bir önceki yıla göre %21.39 azalarak 1 trilyon 275 milyar 364 milyon liradan 1 trilyon 2 milyar liraya geriledi. Bu tutarın 461 milyar lirası sistem değişmeden önce, 540 milyar 918 milyon lirası ise 2025’in Haziran-Aralık döneminde düzenlendi. Yatırımların 64.3 milyar liralık kısmı yabancı sermayeli şirketler tarafından, 476 milyar 608 milyon liralık kısmı ise yerli şirketler tarafından gerçekleştirildi. Teşvik belgesi sayısı ise %44.45 azalarak 12 bin 218’den 6 bin 786’ya düştü. Teşvik belgeli yatırımlarla sağlanan istihdam da %48.49 oranında azalarak 270 bin 929’dan 139 bin 542’ye geriledi.
Bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmayı hedefleyen teşvik sisteminde, Türkiye’nin en geri kalan 5 ve 6’ncı bölgeleri yine yatırımcıların tercihlerinde geride kaldı. Yüksek teşvik unsurlarına rağmen, yatırımcılar 5 ve 6’ncı bölgeler yerine 1 ve 2’nci bölgeleri tercih etti. Teşvik sisteminin yürürlüğe girmesinin ardından (Haziran-Aralık 2025) yapılan 540.9 milyar liralık yatırımın %36.9’una karşılık gelen 199.7 milyar liralık kısmı 1’inci bölgeye yöneldi. İkinci bölge ise 113 milyar lira ile yatırımlardan %20.9 oranında pay aldı. Üçüncü bölgenin payı %14.4, dördüncü bölgenin payı ise %13.2 olarak belirlendi. En geri kalmış 5 ve 6’ncı bölgelerin toplam payı ise %13.5’te kaldı.
Yerel Kalkınma Hamlesi çerçevesinde alınan ilk başvurular 30 Eylül 2025 tarihine kadar kabul edildi. Ancak, başvurulardan yaklaşık 6 ay geçmesine rağmen değerlendirme süreci tamamlanmadı ve bu nedenle teşvik belgesi düzenlenemedi. Her il için 4 yatırım konusunun belirlendiği sistemde, 2026 yılı yatırım konuları ise 31 Ocak’ta il bazında ilan edilerek başvurular açıldı. Yani ilk etap başvuruları sonuçlanmadan, ikinci etap için başvurular alınmaya başlandı. Teknolojik Hamle Programı kapsamında da henüz belge verilmedi. Edinilen bilgilere göre, özellikle Yerel Kalkınma Programlarına yönelik teşvik talepleri oldukça düşük seviyelerde kalmış durumda.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yaklaşık 1.5 yıldır teşvik istatistiklerinin kapsamını önemli ölçüde daralttı. Önceden özel bir program aracılığıyla il, sektör ve yıl bazında detaylı sorgulamaların yapılabildiği teşvik sisteminde bu uygulama kaldırıldı. Resmi Gazete’de de aylık periyotlarla firma, sektör ve il bazında verilen teşviklerin yayınlanması durduruldu. Ardından Bakanlık, geriye dönük 5 yıllık verileri derleyen bir bülten şeklinde teşvikleri duyurmaya başladı. Ancak, cari dönemden 3 ay geriden gelen teşvik istatistikleri kısa süre önce tekrar değiştirildi ve yalnızca ilgili ayın verileri açıklanmaya başlandı.
