Doğalgaz fiyatı enflasyona artık 1-3 ayda yansıyor

ECB araştırması, doğalgaz fiyatı değişimlerinin euro bölgesinde tüketici enflasyonuna artık daha hızlı yansıdığını ortaya koydu.

Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) 21 Eylül’de yayımladığı araştırma, doğalgaz fiyatı değişimlerinin euro bölgesinde tüketicilere ve enflasyona geçmişe kıyasla çok daha kısa sürede yansıdığını ortaya koydu. Çalışmaya göre, 2022’deki enerji krizinin ardından sözleşme yapılarının değişmesi ve esnek tarifelerin yaygınlaşması, toptan piyasadaki hareketlerin ekonomiye aktarılmasını hızlandırdı.

ECB’nin euro bölgesindeki ulusal merkez bankalarıyla yürüttüğü incelemeye göre, toptan doğalgaz fiyatlarındaki değişimler ülkelerin yarısından fazlasında 1 ila 3 ay içinde uyumlaştırılmış tüketici fiyatları kapsamındaki doğalgaz enflasyonuna yansıyor. Euro bölgesinin yaklaşık onda birinde bu geçiş 4-6 ay, yaklaşık üçte birinde ise 7-12 ay sürüyor.

En belirgin değişim, fiyat geçişinin 13-24 ayı bulduğu ülkelerin oranında görüldü. Bu süreyi bildiren ülkelerin payı 2022’de yaklaşık yüzde 40 iken 2026’da yüzde 5’e kadar geriledi. Böylece toptan piyasadaki bir doğalgaz şokunun hanehalkı faturalarına ulaşmasından önceki bekleme süresi önemli ölçüde kısaldı.

Sözleşme yapılarındaki değişim geçişi hızlandırdı

ECB, bu dönüşümün temel nedenleri arasında 2022 enerji krizinden sonra Avrupa enerji piyasasında yaşanan değişimi gösteriyor. Birçok ülkede doğalgaz ve elektrik perakende piyasalarının daha fazla serbestleşmesiyle uzun vadeli sabit fiyatlı sözleşmelerin yerini daha kısa süreli veya toptan piyasa fiyatlarına daha yakın hareket eden esnek tarifeler almaya başladı.

Yeni yapı, tüketiciler açısından hem avantaj hem de risk barındırıyor. Toptan fiyatlar düştüğünde bu gerileme faturalara daha hızlı yansıyabiliyor. Ancak fiyatların sert yükseldiği dönemlerde tüketiciyi koruyan süre de kısalıyor ve fiyat artışları daha çabuk hissediliyor.

Enerji şirketlerinin fiyatları uzun süre önceden sabitlediği sistemlerde kısa vadeli piyasa sıçramaları tüketiciye sınırlı ölçüde ulaşırken, yeni sözleşme modelleri fiyat güncellemelerinin daha sık yapılmasına imkan tanıyor.

Elektrik fiyatlarında aynı hız görülmüyor

Doğalgazdaki geçiş süresi kısalırken elektrik piyasasında aynı eğilim gözlenmiyor. ECB’ye göre yenilenebilir enerji kaynaklarının Avrupa’daki elektrik üretimindeki payının artması, doğalgaz ile elektrik fiyatları arasındaki geçmişteki güçlü bağı zayıflattı.

2021-2022 dönemindeki enerji krizinde doğalgaz, birçok saat diliminde Avrupa elektrik piyasasında marjinal fiyatı belirleyen kaynak konumundaydı. Bu nedenle doğalgazdaki sert yükseliş elektrik fiyatlarına da hızlı biçimde yansımıştı. 2026’da ise yenilenebilir üretimin artması ve bazı ülkelerde düşük karbonlu kaynakların daha fazla kullanılması, aynı büyüklükteki doğalgaz hareketinin elektrik fiyatları üzerindeki etkisini sınırlıyor.

ECB, elektrik fiyatlarının tüketici enflasyonuna geçiş süresinin ülkeden ülkeye değiştiğini belirtiyor. Bu süre bazı ülkelerde bir aydan kısa olurken, bazılarında iki yıla kadar çıkıyor. Genel tablonun ise 2022’ye kıyasla büyük ölçüde değişmediği ifade ediliyor.

Vergi ve sabit ücretler fiyat şokunu sınırlıyor

Toptan enerji fiyatlarındaki artışın tamamı tüketici faturalarına doğrudan yansımıyor. Vergiler, dağıtım giderleri, şebeke ücretleri ve diğer sabit kalemler, piyasa hareketlerinin faturalardaki etkisini kısmen azaltıyor.

ECB hesaplamalarına göre vergi ve diğer ücretlerin 2025’te euro bölgesinde tüketicilerin ödediği doğalgaz fiyatı içindeki ortalama payı yüzde 31 oldu. Elektrikte bu oran yüzde 27 olarak hesaplandı. Söz konusu kalemlerin toptan enerji fiyatlarına göre daha yavaş değişmesi, fiyat şoklarının hanehalkına geçişini bir ölçüde frenliyor.

Bununla birlikte doğalgaz sözleşmelerinin daha esnek hale gelmesi, bu koruyucu mekanizmanın etkisini azaltıyor. Bu nedenle toptan piyasada yaşanacak yeni bir yükseliş, geçmiş dönemlere göre tüketici enflasyonu göstergelerinde daha erken görülebiliyor.

Enerji fiyatlarının enflasyona etkisi yakından izleniyor

Doğalgaz fiyatı değişimlerinin tüketicilere daha hızlı ulaşması, para politikası açısından da önem taşıyor. Enerji maliyetlerinin enflasyona hangi hızda yansıdığı, ECB’nin karşı karşıya kaldığı fiyat baskısının zamanlamasını doğrudan etkiliyor.

ECB, 2026’daki enerji şokunun 2021-2022 dönemindeki kriz kadar güçlü olmadığını ve özellikle elektrik tarafında yenilenebilir kaynakların dengeleyici rol oynadığını vurguluyor. Buna karşın doğalgaz fiyatlarındaki değişimlerin daha kısa sürede faturalara yansıması, yeni bir piyasa sıçramasının kısa vadeli enflasyon görünümünü geçmişe göre daha erken bozabileceği anlamına geliyor.

Orta Doğu’daki gelişmeler, enerji arzına ilişkin riskler ve Avrupa’daki hava koşulları fiyat görünümündeki belirsizliği artırıyor. ECB, toptan enerji fiyatlarının yakından takip edilmesi gerektiğini ve fiyatların tüketici enflasyonuna geçişinin yakın dönemdeki oynaklığın başlıca kaynaklarından biri olmayı sürdüreceğini belirtiyor.