Hürmüz Boğazı’nın Stratejik Önemi ve Son Gelişmeler
Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin merkezinde yer alıyor. Son gelişmeler ve stratejik önemi üzerine detaylar.
Hürmüz Boğazı, İran, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin kontrolünde bulunan, dünya enerji ticaretinin yüzde 20’sinin geçtiği kritik bir su yolu olarak öne çıkıyor. Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan bu 33 kilometre genişliğindeki boğaz, hem petrol hem de sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) akışının önemli bir kısmını sağlıyor.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin (EIA) 2025 yılı verilerine göre, Hürmüz Boğazı’ndan günlük 20 milyon varilden fazla ham petrol ve petrol ürünü geçiyor. Bu miktar, dünya sıvı petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine denk geliyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) raporları da benzer şekilde, küresel petrol ticaretinin beşte birinin bu boğaz üzerinden yapıldığını ortaya koyuyor.
Ayrıca, günlük yaklaşık 300 milyon metreküp LNG, yani küresel ticaretin yüzde 20’si de bu güzergahı kullanarak taşınıyor. Özellikle Katar kaynaklı doğalgaz sevkiyatları, Asya pazarlarına buradan ulaşıyor. Geçiş yapan petrolün büyük bir kısmı Körfez ülkelerine ait olup, başlıca ihracatçılar arasında Suudi Arabistan, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, İran ve LNG ihracatında öne çıkan Katar yer alıyor.
EIA verilerine göre, Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrolün yaklaşık yüzde 70 ila 80’i Asya ülkelerine yönlendiriliyor. En büyük ithalatçılar arasında Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore öne çıkıyor. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa ülkeleri, Körfez petrolüne geçmişe oranla daha düşük bir bağımlılığa sahip olsalar da, boğazdaki aksaklıklar global fiyat artışlarına dolaylı olarak etki ediyor.
İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki Son Gelişmeleri
İran ile ABD arasındaki müzakereler sürerken, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, bölgedeki çatışmaları artırdı. İran, bu süreçte İsrail’in yanı sıra bölgedeki ABD üslerine yönelik saldırılar düzenledi. İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemi geçişlerini fiilen engellemeye başladı. Devrim Muhafızları, VHF radyo yayınları aracılığıyla gemilere ‘Hiçbir gemi geçiş yapamaz’ ve ‘Geçişe izin verilmiyor’ uyarıları yaptı.
Avrupa Birliği’nin Aspides deniz misyonu yetkilileri, bu mesajların IRGC’den geldiğini doğruladı. İngiliz Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) ise resmi bir kapanma bildirimi olmadığını açıkladı. İran tarafı da resmi bir kapatma ilan etmedi. Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Al Jazeera’ya verdiği demeçte, ‘Şu aşamada boğazı kapatma veya seyrüseferi engelleme niyetimiz yok’ dedi. Ancak İran Silahlı Kuvvetleri, boğazda Umman açıklarında Skylight adlı bir petrol tankerini ‘uyarılara dikkat etmediği’ gerekçesiyle vurdu ve tanker batmaya başladı.
Küresel deniz trafiğini izleyen MarineTraffic’e göre, Hürmüz Boğazı’ndaki trafik yüzde 40-70 oranında azaldı. 150-250’den fazla tanker, ham petrol, LNG ve diğer ürünlerle demir attı, U dönüşü yaptı veya açık sularda bekliyor. Uluslararası sigorta şirketleri, artan riskler nedeniyle poliçe iptalleri veya prim artışları ilan etti. Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapatılması, petrol fiyatlarında da yüzde 10’luk bir artışa neden oldu.
