İklim Eylemi ve Temiz Hava: 1 Dolar 15 Kat Getiri
BM çalışmasına göre iklim eylemi ve temiz hava yatırımları, hava kirliliğine bağlı ölümleri azaltırken her 1 dolar için 15 dolara kadar getiri sağlayabilir.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ile İklim ve Temiz Hava Koalisyonu’nun (CCAC) yayımladığı yeni çalışma, iklim değişikliği ve hava kirliliğinin ortak kaynaklarına birlikte müdahale edilmesinin büyük ekonomik ve sağlık yararları sağlayabileceğini ortaya koydu. “Gizli Kazanımlar: İklim ve Temiz Hava Eyleminin Ekonomik ve Sağlık Getirileri” başlıklı rapora göre, iklim eylemi ve temiz hava politikaları kapsamında yapılacak yatırımlar, harcanan her 1 ABD doları karşılığında 15 dolara kadar ekonomik getiri sağlayabilir.
Çalışmada yenilenebilir enerjiye geçiş, enerji verimliliğinin artırılması ve temiz ısıtma sistemlerinin yaygınlaştırılması gibi uygulanabilir 25 çözüm önerisi sıralanıyor. Söz konusu önlemlerin gecikmeden ve bütünüyle hayata geçirilmesi halinde, 2050’ye kadar hava kirliliğiyle bağlantılı 144 milyon erken ölümün ve yüz milyonlarca kronik hastalık vakasının önlenebileceği belirtiliyor.
Rapordaki senaryoya göre, 2050’ye kadar küresel karbondioksit emisyonları yarı yarıya azaltılabilirken metan salımı yüzde 60, siyah karbon, kükürt dioksit ve azot oksitler gibi başlıca hava kirleticilerinin emisyonları ise yüzde 70 oranında düşürülebilir. Yüzyılın sonuna gelindiğinde 1,4 derecelik ısınmanın önlenebileceği, karbondioksit emisyonlarının net negatif seviyeye ulaşabileceği ve temel hava kirleticilerindeki azalmanın yüzde 85’e çıkabileceği hesaplanıyor.
Önlemlerin sağlayacağı yıllık ekonomik kazanımların 2035’te küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2,8’ine, 2050’de yüzde 4,5’ine, 2100’de ise yüzde 11,4’üne ulaşabileceği öngörülüyor. Buna karşılık, 2022’de fosil yakıtlara yönelik açık sübvansiyonların küresel GSYİH’nin yüzde 2,18’ine, 2023’te sağlık harcamalarının ise yüzde 9,3’üne denk geldiği ifade ediliyor.
Türkiye’de hava kirliliğinin ekonomik yükü
Hava kirliliğinin Türkiye üzerindeki ekonomik ve sağlık etkileri de dikkat çekici boyutlarda. Temiz Hava Hakkı Platformu’nun 2025’te yayımladığı Kara Rapor’a göre, hava kirliliğinin ülke ekonomisine yıllık maliyeti 138 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Raporda ayrıca, hava kalitesinin Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği seviyelere indirilmesi durumunda Türkiye’de her yıl en az 60 bin kişinin hayatının kurtarılabileceği belirtiliyor.
Temiz Hava Hakkı Platformu Yürütme Kurulu Üyesi ve halk sağlığı uzmanı Prof. Dr. Çiğdem Çağlayan, BM çalışmasında önerilen adımların Türkiye’de uygulanmasının ekonomik kaybı azaltabileceğini ve hava kirliliği kaynaklı yıllık ölümlerin önüne geçme potansiyeli taşıdığını söyledi. Çağlayan, Türkiye’de hava kirliliği nedeniyle her yıl 62 binden fazla ölüm gerçekleştiğine dikkat çekti.
İklim değişikliğiyle hava kirliliğinin ayrı sorunlar olarak ele alınmaması gerektiğini vurgulayan Çağlayan, her iki problemin temelinde büyük ölçüde fosil yakıt kullanımının bulunduğunu belirtti. Çağlayan, iklim eylemi ile temiz hava politikalarının birlikte tasarlanması ve fosil yakıtlardan çıkışın somut bir hedef olarak belirlenmesi halinde halk sağlığının korunabileceğini ve sera gazı emisyonlarının azaltılabileceğini ifade etti.
Türkiye açısından en somut adımlardan birinin elektrik üretiminde kömür kullanımının sona erdirilmesi olduğunu kaydeden Çağlayan, 2024 verilerine göre sera gazı emisyonlarında dünyada 17. sırada yer alan Türkiye’nin bu yolla küresel iklim mücadelesine anlamlı katkı sunabileceğini belirtti. Çağlayan, COP31 Başkanlığını üstlenen Türkiye’den kömürden çıkış için tarih içeren somut bir plan hazırlamasını ve bu planı güçlü bir adil geçiş stratejisiyle desteklemesini beklediklerini söyledi.
