Körfez Hattındaki Kriz: Navlun Üç Katına Çıktı
Ortadoğu’daki gerilim, Türkiye’nin Körfez hattındaki navlun maliyetlerini üç katına çıkardı ve ticareti olumsuz etkiledi.
Ortadoğu’da yaşanan gerilim, Türkiye’nin 50 milyar dolarlık dış ticaret hacmine sahip Körfez hattında taşımacılığı durma noktasına getirdi. Hava sahalarının kapanmasıyla sevkiyatlar dururken, denizyolu taşımacılığında savaş primleri navlunu üç katına çıkardı. Gürbulak Sınır Kapısı’ndaki geçiş süreleri iki güne uzarken, ihracatçılar sipariş iptalleriyle karşı karşıya kaldı.
Körfez hattı, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, İran, Katar, Kuveyt, Umman ve Bahreyn gibi ülkeleri kapsıyor ve Türkiye’nin toplam ihracatında yaklaşık yüzde 11 paya sahip. İhracatta 30 milyar dolara yaklaşan, ithalatta ise 19,6 milyar dolarlık bir ticaret hacmi bulunuyor. Ancak savaşın etkisiyle bu ticaretin ilk kayıpları yaşanmaya başladı. Limanlara ulaşan yükler, gemilere yüklenmeden bekletiliyor.
Hava sahalarının kapanması, taşımacılığı neredeyse tamamen durdurdu. Türk Hava Yolları, İran, Irak, Suriye, Lübnan, Ürdün, Katar, Kuveyt, Bahreyn ve Suudi Arabistan seferlerini iptal etti. Önde gelen lojistik firmalarından Asset’in yöneticileri, mevcut yüklerin sadece anlık izinlerle taşındığını belirtti. Yeni rezervasyonlar tamamen kapatılırken, yolcu uçuşlarının durması nedeniyle kapasite azaldı. Bu durum, yüklerin taşınmasında gecikmelere yol açıyor.
Sektör temsilcileri, Hürmüz Boğazı’ndaki olası bir kapanmanın deniz taşımacılığını havayoluna kaydırabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. Bazı ihracatçılar, belirsizlik nedeniyle mallarını geri çekmeye başladı. Denizyolu taşımacılığında maliyetler ciddi şekilde artarken, MSC, COSCO ve OOCL gibi firmalar bazı hatlarda yeni yük alımını durdurdu. CMA CGM ve Hapag-Lloyd ise Süveyş yerine Ümit Burnu rotasına yöneldi. Yerli armatörler de savaş primlerini devreye alarak maliyetleri artırdı. Asset GLI Denizyolu Müdürü Burak Kerimoğlu, navlun maliyetlerinin üç katına çıktığını ifade etti.
Karayolu taşımacılığında da sorunlar baş gösterdi. Gürbulak Sınır Kapısı’ndaki işlemler, İran tarafındaki pasaport kontrol noktasının bombalanması nedeniyle yavaşladı. Geçiş süreleri 24 saatten 48 saate çıkarken, İran navlunu güvenlik riskleri nedeniyle 1.000 dolara yükseldi. Şoförlerin güvenlik endişeleri nedeniyle bu hatta gitmek istememesi, durumu daha da kötüleştiriyor. TIR parklarında bekleyen araçlar yakıt temininde de sıkıntı yaşıyor. Normalde günde 550 aracın geçtiği kapıda işlem hacmi yarı yarıya düşmüş durumda.
Turizm sektöründe ise temkinli bir iyimserlik hakim. TÜROB Başkanı Müberra Eresin, Körfez turistlerinde bir yavaşlama olduğunu kabul etse de Türkiye’nin güvenli bir destinasyon olduğunu vurguladı. Eresin, Berlin fuarında seyahat planlarının Türkiye’ye yöneldiğini belirtti. Ancak Antalya merkezli turizm temsilcileri, rezervasyonlarda yavaşlama olduğunu ifade etti.
İstanbul Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği Başkanı Ahmet Öksüz, Texhibition Fuarı’nda özel yabancı alım heyetlerinde yaklaşık yüzde 20 iptal yaşandığını ancak bunun genel tabloyu etkilemediğini söyledi. Avrupa pazarında iptaller daha belirginken, Amerikalı alıcıların ilgisi devam ediyor. Türkiye’nin coğrafi yakınlığı, navlun maliyetlerindeki artış beklentisiyle avantaj sağlayabilir.
Güneydoğu Anadolu İhracatçı Birlikleri Koordinatör Başkanı Fikret Kileci, Ortadoğu’daki savaşın Türkiye’yi doğrudan etkilediğini belirtti. Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların navlun ve enerji maliyetlerini artırabileceğini ifade eden Kileci, sürecin doğru değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Adana Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Zeki Kıvanç, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının küresel arz şokuna yol açabileceğini ve bunun Türkiye’yi olumsuz etkileyeceğini söyledi.
Anadolu Aslanları İş Adamları Derneği Başkanı Orhan Aydın, Türkiye’nin güçlü sanayi altyapısı ve hammadde üretim kapasitesi sayesinde krizlere daha kontrollü tepki verebileceğini ifade etti. Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerin Türkiye’nin coğrafi avantajını artıracağını belirten Aydın, İran kaynaklı petrokimya ürünlerinde fiyat artışlarının yaşandığını kaydetti. Türkiye Ev Tekstili Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği Başkanı Murat Şahinler ise, Hürmüz Boğazı’ndaki kapanmanın küresel ticaret açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini ve fiyatların artışa geçtiğini belirtti.
