Türkiye, Dijital Ekonomide 3 Milyar Dolarlık Yatırım Hamlesiyle Hedef Büyütüyor
Türkiye, dijital ekonomi alanında 3 milyar dolarlık kamu yatırımıyla 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımlarını harekete geçiriyor.
Dijital ekonomi ve yapay zeka alanında dünya genelinde yaşanan rekabetin ortasında Türkiye, güçlü enerji altyapısı ve büyük ölçekli yatırım projeleriyle bu sektörde stratejik bir merkez olmayı amaçlıyor. Veri merkezleri, bilgi işlem altyapısını bir araya getirerek bilgisayar, sunucu, depolama ve ağ hizmetlerini sunuyor. Bu merkezlerin etkin bir şekilde çalışabilmesi için güvenlik önlemleri, soğutma sistemleri ve enerji dağıtım altyapısı büyük önem taşıyor.
Veri merkezleri, ihtiyaçlara göre farklı türlerde sınıflandırılıyor; bunlar arasında geleneksel, kurumsal, ortak yerleşim, bulut, hibrit, hiper ölçekli ve uç veri merkezleri yer alıyor. Yapay zeka uygulamalarının verimli bir şekilde çalışabilmesi için yüksek işlem gücü ve enerji gereksinimi bulunuyor. Bu nedenle, sıvı soğutma sistemleri, klasik klimalara göre daha fazla tercih ediliyor.
Türkiye’nin yapay zeka ve veri merkezleri alanında daha fazla pay alabilmesi için güçlü bir enerji altyapısına, yüksek kapasiteli elektrik şebekesine ve yatırım dostu düzenlemelere ihtiyaç duyuluyor. Veri merkezlerinin enerji, sanayi ve dijital dönüşüm politikalarının kesişim noktasında konumlandırılması, Türkiye’nin bu alanda bölgesel bir üs olma potansiyelini artırıyor. Bu bağlamda, veri merkezi yatırımları Türkiye için stratejik bir fırsat olarak değerlendiriliyor.
Veriye erişimin kolaylaştırılması, araştırmacıların, girişimcilerin ve kamu kurumlarının bu veriyi değer haline dönüştürme sürecini hızlandırmayı hedefliyor. Sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret gibi alanlarda en az 2 bin kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi aracılığıyla vatandaşların erişimine sunulması planlanıyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin Yapay Zeka Vizyonu ve Eylem Planı’nı açıkladığı bir zirvede, 2030 yılına kadar ülkenin veri merkezi kurulu gücünü en az 1 gigavata çıkaracaklarını belirtmişti. Kamu yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az %2 pay ayrılacak. Kamu, yerli yapay zeka çözümlerinin ilk alıcısı ve en güçlü referansı olmayı hedefliyor. Sağlık, enerji ve akıllı üretim gibi öncelikli alanlarda KOBİ’lere gerekli teknolojinin sağlanması planlanıyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Yapay Zeka Eylem Planı’nın hedefleri doğrultusunda egemen yapay zeka kapasitelerinin güvence altına alınacağını ifade etti. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, veri merkezi ve yapay zeka yatırımları için yaklaşık 3 milyar dolarlık kamu kaynağı sağlayarak, 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımlarını harekete geçireceklerini duyurdu. Ayrıca, uluslararası girişimcilere bu alandaki yatırımları için tek pencereden en fazla 30 iş günü içinde bir yol haritası sunulacak.
Türkiye’nin yapay zeka alanındaki çalışmalarının merkezlerinden biri İstanbul olacak. İstanbul’un, Türkiye’nin uluslararası vitrini ve yatırım diplomasisi şehri olarak konumlandırılması hedefleniyor. Terminal İstanbul, girişimcilerin ve yatırımcıların buluşma noktası haline gelecek. Türkiye, OECD, G20, Birleşmiş Milletler gibi platformlarda insan merkezli yapay zeka standartlarının belirlenmesinde etkin rol oynamayı planlıyor.
Türk Devletleri Teşkilatı ile ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirilmesi için çalışmalar başlatıldı. Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı çerçevesinde sağlanacak kaynakların 1 trilyon lirayı aşması bekleniyor. Bu projelerin, Türkiye’nin veri merkezlerinde bölgesel üs olma ve dijital ekonomiye yön verme hedeflerine katkı sağlaması öngörülüyor. Veri merkezlerine yönelik hukuki düzenlemeler de hayata geçirilecek.
Türkiye, yapılacak yatırımlar ve atılan adımlarla geleneksel yerel veri merkezlerinden dünya çapında teknoloji şirketlerinin yer aldığı ‘hiper ölçekli’ ekosisteme geçiş yapmayı planlıyor. Turkcell ve Google Cloud’un ortaklığıyla gerçekleştirilecek 3 milyar dolarlık veri merkezi projesinin temelleri Ankara’da atıldı. Bu projede Turkcell 1 milyar dolar, Google Cloud ise 2 milyar dolar yatırım yapacak. Tesisin 2028 yılında tam kapasiteyle devreye girmesi bekleniyor.
Türk Telekom, Sıvı Daldırmalı Soğutma Sistemi ile veri merkezlerinin soğutma süreçlerinde başarılı sonuçlar elde ettiğini açıkladı. Vodafone Türkiye ise DAMAC Digital ortaklığıyla İzmir’de 150 milyon dolarlık bir veri merkezi açmayı planlıyor ve Ankara’daki veri merkezlerinin kapasitesini 18 milyon avroluk yatırımla artıracaklarını duyurdu.
Türkiye’de toplamda 81 veri merkezi bulunuyor. Bunların 33’ü İstanbul, 13’ü Ankara, 10’u İzmir, 8’i Bursa, 4’ü Kocaeli, 3’ü Denizli, 2’si Gaziantep’te yer alıyor. Ayrıca Tekirdağ, Trabzon, Isparta, Antalya, Adana, Kayseri, Konya ve Samsun’da birer veri merkezi faaliyette. Yüksek teknoloji yatırımlarını destekleyen HIT-30 Programı ile yerelde desteklenecek 303 stratejik projenin Türkiye’nin kalkınma anahtarı olacağı öngörülüyor. HIT-30 Programı çerçevesinde veri merkezleri için 1,5 milyar dolarlık destek bütçesi ayrıldı. Yatırımlara yönelik %50’ye kadar vergi teşviki, yatırımın %10’una kadar enerji desteği ve istihdam katkısı sağlanacak.
Veri merkezlerinin bu teşviklerle Anadolu’nun güvenli bölgelerine yayılması planlanıyor. ‘Yerel Kalkınma Hamlesi’ çerçevesinde Nevşehir’de sıcak hava balonu üretimi ve veri merkezi projelerine yatırım bekleniyor. Kapadokya’daki doğal soğuk hava depolarının veri merkezlerine dönüştürülmesi planlanıyor. Nevşehir’de kurulacak veri merkezinin maliyetinin İstanbul ve Ankara’ya göre %45 daha düşük olması öngörülüyor.
Çevrimiçi istatistik portalı Statista ve sektör raporlarına göre, 2024 yılında 416 milyar dolar olan küresel veri merkezi sistemleri pazarının bu yıl 570 milyar doları aşması ve 2030 yılına kadar 620 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Türkiye Elektrik Sanayi Birliği’nin (TESAB) raporuna göre, veri merkezi sektöründe tarihi bir büyüme yaşanıyor. 2020 yılında yaklaşık 60 gigavat olan küresel veri merkezi kapasitesinin, 2024’te 97 gigavata çıkması ve %60’ın üzerinde bir artış göstermesi öngörülüyor.
Mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde, küresel kapasitenin 2030 yılında 226 gigavata, 2035’te ise 277 gigavata ulaşması bekleniyor. Elektrik tüketiminin, yapay zeka kullanımının artmasıyla birlikte 2035 yılına kadar 1750 teravat/saat seviyelerine çıkabileceği tahmin ediliyor.
ABD, yapay zeka alanında OpenAI, Google, Microsoft, Amazon, Meta, Anthropic ve Nvidia gibi teknoloji şirketleriyle veri merkezi sayısında lider konumda. Geçen yıl, küresel çapta özel sektör tarafından yapılan 344,7 milyar dolarlık yapay zeka yatırımının 285,9 milyar doları ABD’li şirketler tarafından gerçekleştirildi. ABD’de 2022 yılı itibarıyla 5 bin 427 veri merkezi bulunuyor. Bu rakamı 529 ile Almanya ve 523 ile Birleşik Krallık takip ediyor. Bu merkezlerin yüksek enerji tüketimi, ABD’nin yapay zeka stratejisinin merkezine enerji ihtiyacını taşıyor.
